Φαλαινόψις και το άνθος του θανάτου

Και όμως υπάρχει, συγκεκριμένα στις ορχιδέες φαλαινόψις, ένα λουλούδι που πραγματικά σκοτώνει ολόκληρο το φυτό. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή…

Οι ορχιδέες, όπως και τα περισσότερα φυτά, μπορούν να χωριστούν σε δύο βασικές κατηγορίες ανάλογα με τον τρόπο που μεγαλώνουν. Έτσι έχουμε τις:
Μονοπόδιες  (Monopodial)/ monopodium από το ελληνικό «μονο» και «πόδι», δηλαδή αυτές που έχουν έναν μοναδικό άξονα ανάπτυξης με πλευρική ανάπτυξη τμημάτων όπως φύλλα, άνθη, ρίζες κλπ.
Συμπόδιες (Sympodial) / sympodium από το ελληνικό «συν» και «πόδι», δηλαδή αυτές που έχουν κατά συρροή ανάπτυξη δευτερευόντων αξόνων ανάπτυξης λόγω του περιοδικού θανάτου των προηγούμενων.

Οι συμπόδιες ορχιδέες, για παράδειγμα τα ονσίντιουμ, αναπτύσσουν καινούρια «αδερφάκια» από το πλάι τους, έτσι συνεχίζουν να ζουν όταν το γηραιότερο τμήμα έχει ιδανικά ανθίσει και κλείσει τον κύκλο ζωής. Χρησιμοποιείται ως αποθηκευτικό όργανο μιας και ο ψευδοβολβός αποθηκεύει ενέργεια και νερό. Σταδιακά ο παλαιότερος ψευδοβολβός χάνει τα φύλλα, ζαρώνει μιας και τα θρεπτικά στοιχεία μεταφέρονται στους νέους ψευδοβολβούς. Έτσι ένα μέσου μεγέθους στο εμπόριο ονσίντιουμ έχει 3-4 ψευδοβολβούς. Το φυτό φυσικά μπορεί να έχει πολύ περισσότερους μιας και συνεχίζει να μεγαλώνει και αν δεν στρεσαριστεί μπορεί να διατηρήσει τα παλιά τμήματα ακόμη και χωρίς φύλλα για αρκετό καιρό ακόμη. Κάποια στιγμή όμως τα παλαιότερα τμήματα θα μαραθούν. Οποιαδήποτε στιγμή αν κόψετε το φυτό στην μέση πχ 3 και 3 ψευδοβολβούς θα έχετε 2 πανομοιότυπα φυτά. Έτσι εκτός από τον πολλαπλασιασμό με σπόρους στις συμπόδιες ορχιδέες ο πολλαπλασιασμός μπορεί να επέλθει και με χώρισμα του φυτού. Μερικά γνωστά είδη συμπόδιων ορχιδέων είναι μεταξύ άλλων τα ονσίντιουμ, τα ντεντρόμπιουμ, τα κυμπίντιουμ και οι καττλέγιες. Στις συμπόδιες ορχιδέες οι ανθοφόροι μίσχοι ή τα λουλούδια αναπτύσσονται τόσο από την βάση σε κάποια είδη όσο και τερματικά, δηλαδή από την κορυφή του εκάστοτε τμήματος. Μπορεί να χρειάζεται να ωριμάσει πρώτα ο κάθε ψευδοβολβός ή μπορεί να είναι σύνανθα, δηλαδή το λουλούδι να αναπτύσσεται ταυτόχρονα με τον νέο ψευδοβολβό και έτσι άνθηση και ανάπτυξη νέου τμήματος φυτού να είναι ταυτόχρονα γεγονότα.

Οι φαλαινόψις ανήκουν στις μονοπόδιες. Έτσι το φυτό μεγαλώνει συνεχώς στον ίδιο άξονα ανάπτυξης και βγάζει συνεχώς νέα φύλλα. Μεταξύ των φύλλων βγάζει νέες ρίζες και περιοδικά τους ανθοφόρους. Έτσι σταδιακά σκαρφαλώνει έξω από τις γλάστρες ή αγκιστρώνεται ακόμη καλύτερα στα κλαδιά και κορμούς δέντρων στο φυσικό περιβάλλον. Οι μονοπόδιες ορχιδέες πολλαπλασιάζονται με τους σπόρους τους και σπανιότερα με «κέικι». Κέικι στα χαβανέζικα σημαίνει μωρό ή μικρό παιδί και είναι μια λέξη που χρησιμοποιείται για να περιγράψει τις «παραφυάδες» στις μονοπόδιες ορχιδέες. Έτσι μερικές φορές για παράδειγμα μια φαλαινόψις μπορεί να αναπτύξει ένα δεύτερο αδερφό φυτό από την βάση της. Σε κάποιες περιπτώσεις στρες ειδικά αν οι ρίζες κινδυνεύουν από ξηρασία ή σάπισμα από πολύ υγρασία, μια φαλαινόψις μπορεί να αναπτύξει ένα κέικι από κάποιο «μάτι» του ανθοφόρου μίσχου. Μόλις το κέικι έχει αναπτύξει 3-5 ρίζες μήκους 5-10 εκ μπορεί να κοπεί και να φυτευτεί ως ανεξάρτητο φυτό.

Στην σύγχρονη εποχή του μαζικού εμπορίου, η φαλαινόψις που είναι και το δεύτερο εμπορικότερο φυτεμένο φυτό παγκοσμίως, αντί για πολλαπλασιασμό μέσω σπόρων (κάτι που θα είχε ως αποτέλεσμα διαφορές στους απογόνους υβριδίων) χρησιμοποιείται η καλλιέργεια φυτικών κυττάρων in vitro (στον δοκιμαστικό σωλήνα). Λαμβάνοντας κύτταρα από την ρίζα ή την αρχή ενός ανθοφόρου μιας φαλαινόψις και με χρήση ειδικών ουσιών, κλωνοποιούνται πανομοιότυπα φυτά τα οποία μετά από λίγους μήνες πωλούνται στο εμπόριο. Τα θετικά και αρνητικά της μεθόδου θα τα αναλύσουμε σε κάποιο άλλο άρθρο, αλλά ας κρατήσουμε ένα γεγονός. Μέρος των κλωνοποιημένων φυτών του εμπορίου τείνει να «μπερδεύεται¨. Έτσι παρατηρείται όλο και συχνότερα, όχι μόνο η εμφάνιση αλλά και η πώληση μαζικών παραγομένων φαλαινόψις με τερματικούς ανθοφόρους μίσχους. Ναι κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί και στην φύση αλλά είναι εξαιρετικά σπάνιο, μιας και το φυτό το ίδιο θα πεθάνει αν ανθοφορήσει τερματικά. Απλά δεν θα μπορεί να συνεχίσει να αναπτύσσετε στον ίδιο άξονα.

Στον τερματικό ανθοφόρο, αναπτύσσεται δεύτερος την επόμενη σεζόν.

Τελικά το φυτό αναπτύσσει κέικι την επόμενη σεζόν το οποίο εμφανίζει δικούς του ανθοφόρους

Είναι καταδικασμένες σε θάνατο οι φαλαινόψις με τερματικούς ανθοφόρους; Πολλές φορές ναι, άλλες φορές όχι. Από την εμπειρία μου θα έλεγα 70-30. 70% από τα φυτά που είχα (φαλαινόψις με τερματικούς ανθοφόρους) πέθαναν μετά την ανθοφορία, ενώ μόλις 30% βρήκαν την λύση. Ανέπτυξαν κέικι στον ανθοφόρο, από την βάση ή ακόμη και στην κορυφή του φυτού δίπλα στον ανθοφόρο προκειμένου να επιβιώσουν.

Από την κορυφή ξεκινά ένας τερματικός ανθοφόρος και το φυτό αναπτύσσει κέικι για να επιβιώσει. Όπως βλέπετε έχει μείνει μόνο ένα φύλλο από το μητρικό φυτό το οποίο σιγά σιγά μαραινόταν για να δημιουργηθεί το νέο το οποίο και μόλις αναπτύξει ρίζες θα αποκολληθεί. Τις περισσότερες φορές μέχρι το κέικι να αναπτύξει ρίζες εξαντλούνται και πεθαίνουν και τα δύο.

Πολλοί πιστεύουν πως η αυξανόμενη τάση τερματικών ανθοφοριών στις φαλαινόψις του εμπορίου είναι αποτέλεσμα των χημικών κατά την κλωνοποίηση, άλλοι υποστηρίζουν πως οι εταιρίες επιλέγουν να κλωνοποιούν υβρίδια με τάση προς τερματικές ανθοφορίες ώστε να είναι αναλώσιμα φυτά και ο τελικός καταναλωτής να αγοράσει ξανά κάποιο φυτό. Μια άλλη άποψη έχει να κάνει με τις προσμίξεις άλλων ειδών στα πλαίσια του υβριδισμού. Η προσωπική μου άποψη είναι πως ανεξάρτητα από τους λόγους που αυτό συμβαίνει, η τάση υπάρχει και θα έπρεπε όταν κανείς αγοράζει ένα φυτό να γνωρίζει τι αγοράζει. Η συμβουλή μου λοιπόν είναι πριν επιλέξετε το φυτό που θα αγοράσετε παρορμητικά από κάποιο μεγάλο κατάστημα ή ανθοπωλείο, να ελέγξετε από που ξεκινά ο ανθοφόρος μίσχος. Δεν προτείνω να αποφύγετε κάποια φαλαινόψις με τερματικό ανθοφόρο, απλά να γνωρίζετε τι είναι και τι μπορεί να σημαίνει για το μέλλον του φυτού σας.

Διαβάστε κάτι σχετικό!



  • Stella

    Χμμμ , μάλιστα ….Ενδιαφέρον άρθρο !!!
    Πριν 4 μήνες μου έκαναν δώρο μία phal με τέτοιο τερματικό όπως λες ανθοφόρο …
    Εχει απανθίσει , καλά φαίνεται μέχρι στιγμής …
    Θα την παρακολουθώ και θα ενημερώσω πώς θα εξελιχθεί ,,,,

    • Στις μονοπόδιες ορχιδέες όπως οι φαλαινόψις κάτι τέτοιο συνήθως αποβαίνει μοιραίο. Είτε θα αναπτύξει κέικι στον ανθοφόρο είτε από την βάση. Λογικά αυτή την περίοδο κανονικά αναπτύσσουν νέα φύλλα, οπότε και σύντομα θα πρέπει να βρει τρόπο να αναπτυχθεί το φυτό.

  • Θεοδώρα

    Δεν κατάλαβα πως καταλαβαίνεις ότι πρόκειται για τερματικό ανθοφόρο. Πως τον αναγνωρίζεις από τους κανονικούς ανθοφόρους;

    • Tερματικός ανθοφόρος στις μονοπόδιες ορχιδέες όπως οι φαλαινόψις, είναι ο ανθοφόρος που αναπτύσσεται από την κορυφή του φυτού ή «καρδιά» ανάμεσα στα νεαρότερα φύλλα του. Κανονικά θα έπρεπε να αναπτυσσόταν από τα πλάγια της βάσης του φυτού ανάμεσα από τα φύλλα του.

  • Eve

    Έχω μια φαλαινόψις που έκανε τελικά κέικι. Έχει αναπτύξει 6-7 ρίζες που μακραίνουν και 4 + 1 που τώρα αναπτύσσεται φύλλα. Πότε είναι η κατάλληλη εποχή να το κόψω και να το φυτέψω; Το ψεκάζω συχνά με νερό και Orchid Myst.

    • Όταν έχει 2-3 φύλλα και 4-5 ρίζες μήκους 7-8 εκ μπορεί να κοπεί και να φυτευτεί ανεξάρτητα. Συνήθως αποκολλάται και μόνο του κάποια στιγμή.

      • Eve

        Θέλω να το αποσπάσω σύντομα, ώστε να πάρει δύναμη το υπόλοιπο φυτό που προσπαθεί (και τα ψιλοκαταφέρνει…) να αναπτυχθεί από την καρδιά του.

        • Ελπίζω να τα καταφέρουν και τα δύο.

  • Τένια

    Πολύ ωραίο το άρθρο αλλά για κάποια
    άσχετη όπως εγώ οι όροι που χρησιμοποιείς είναι «κινέζικα». Τι
    είναι «τερματικός ανθοφόρος» και τι τα «κέικι».

    Ένα άλλο θεματάκι που έχω σχετικά με
    μια φαλενόψις που μου έκαναν δώρο: ανέπτυξε το καλοκαίρι έναν πολύ μακρύ μίσχο
    (σχεδόν 1 μέτρο), άνθησε και μαράθηκαν τα λουλούδια του αλλά ο μίσχος ξεράθηκε
    μόνο μέχρι την μέση ο υπόλοιπος μισός έμεινε καταπράσινος και πριν από 1
    βδομάδα έβγαλε 2 «κομπάκι» από τα οποία φαίνεται πως θα αναπτυχθούν φύλλα και όχι
    νένα άνθη ή διακλαδώσεις του μίσχου. Μήπως αυτά τα κομπάκια ονομάζεις «κέικι»;
    Και αν ναι όταν θα τα κόψω για να αναπτυχθούν νέα φυτά ποια πρέπει να είναι η
    διαδικασία; Χρειάζονται κάποιο ειδικό υπόστρωμα ή μπορώ να τα στερεώσω απλά
    πάνω σε ένα κομμάτι φλοιού; Στο σημείο που θα τα κόψω πρέπει να βάλω καποιο
    υλικό για να μην μολυνθούν όπως κάνουμε στα δέντρα όταν τα κλαδεύουμε; Το
    αρχικό φυτό μετά θα πεθάνει; Μπορεί οι ερωτήσεις μου να σου φαίνονται αστείες
    αλλά σου είπα ότι είμαι άσχετη όσον αφορά τις ορχιδέες.

    • Ο «τερματικός ανθοφόρος» είναι ο ανθοφόρος που ξεκινά από το τέρμα, δηλαδή από την κορυφή της ανάπτυξης. Ενώ οι περισσότερες συμπόδιες ορχιδέες (αυτές που δημιουργούν αναπτύξεις κατά μήκος ενός οριζόντιου συνήθως ριζώματος πχ κατλέγια, ονσίντιουμ, κυμπίντιουμ) ανθίζουν τερματικά (από την κορυφή)… οι μονοπόδιες ορχιδέες (αυτές με μια κατακόρυφη ανάπτυξη πχ φαλαινόψις, βάντα) ανθίζουν κατά μήκος του κορμού τους και ανάμεσα από τα φύλλα τους. Αν λοιπόν μια φαλαινόψις ανθίσει τερματικά, τότε δεν μπορεί να συνεχίσει να αναπτύσσεται.

      Ο όρος «κέικι» εξηγείται αναλυτικά εδώ: http://myorchid.gr/reasons-for-keiki-on-phalaenopsis/

      Σχετικά με τον ανθοφόρο, μπορείτε να βρείτε πολλές χρήσιμες πληροφορίες εδώ: http://myorchid.gr/when-to-cut-an-orchid-spike-phalaenopsis/ και αναλυτικά το τι κάνουμε με τα κέικι εδώ: http://myorchid.gr/reasons-for-keiki-on-phalaenopsis/

      Δεν υπάρχουν «άσχετοι», απλά αυτοί που γνωρίζουν και αυτοί που ξεκινούν να μάθουν. Ελπίζω τα άρθρα της σελίδας να σας βοηθήσουν.

  • Kate

    Σας στέλνω κι εγώ να μου πείτε αν έχει το το ίδιο πρόβλημα!
    Ευχαριστώ!

    • Το ίδιο με ποιο πρόβλημα; Αν ρωτάτε για το πρόβλημα που αναφέρει το άρθρο, όχι, από την φωτογραφία σας δεν είναι ορατός κάποιος τερματικός ανθοφόρος. Αν αναφέρεστε σε κάποιο πρόβλημα που αναφέρθηκε σε κάποιο σχόλιο της σελίδας, παρακαλώ διευκρινίστε.

      • Kate

        Ναι συγνώμη για τους τερματικους ανθοφορους προσπαθώ να καταλάβω .. Μήπως μπορείτε να μου εξηγήσετε λίγο ακόμα ..
        Κοιτάω τις φωτογραφίες που έχετε βάλει κ δε μπορώ να καταλάβω το πρόβλημα ! Ευχαριστώ πολύ ! Συγχαρητήρια για την σελίδα σας !

        • -Μια μονοπόδια ορχιδέα, όπως πχ φαλαινόψις, αναπτύσσεται κατά μήκος ενός άξονα σχηματίζοντας σχήμα «ψαροκόκαλο». Στο κάτω τμήμα έχει ρίζες και από την κορυφή (ή καρδιά) αναπτύσσει νέα φύλλα. Οι ανθοφόροι αναπτύσσονται μεταξύ των χαμηλότερων φύλλων από τα πλαϊνά του φυτού. Όσο περνά ο καιρός και χάνονται τα χαμηλότερα φύλλα, τόσο αναπτύσσονται νέα από την κορυφή. Ταυτόχρονα αναπτύσσονται ρίζες όλο και ψηλότερα, με αποτέλεσμα το φυτό να σκαρφαλώνει. Αυτός είναι ο τυπικός τρόπος ανάπτυξης. Εν συντομία: χάνει μέρος της βάσης, αναπτύσσεται από την κορυφή, ανθίζει μεταξύ των χαμηλότερων φύλλων, βγάζει νέες ρίζες όλο και ψηλότερα – όσο χάνονται τα χαμηλότερα φύλλα.

          Τερματικός ανθοφόρος είναι αυτός που ξεκινά από την «καρδιά/κορυφή» του φυτού, δηλαδή το σημείο που κανονικά θα έπρεπε να βγάζει νέα φύλλα.

          Υπάρχουν ορχιδέες που από την φύση τους ανθίζουν τερματικά (από την κορυφή) και μετά το πέρας της ανθοφορίας τους μαραίνονται, ενώ αναπτύσσουν από την βάση τους ένα νέο παράφυτο το οποίο και επίσης όταν ωριμάσει και ανθίσει, θα έχει την ίδια πορεία μαρασμού.

          -Παρόλα αυτά οι φαλαινόψις δεν ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Έτσι αν έχουμε έναν τερματικό ανθοφόρο (δηλαδή ανθοφόρο που ξεκινά από την κορυφή) η φαλαινόψις δεν μπορεί πια να αναπτυχθεί προς τα επάνω όπως είναι στην φύση της.

          Σε αυτή την περίπτωση μπορεί πιθανόν:

          -Να μαραθεί η ορχιδέα

          -Να αναπτύξει κέικι (παραφυάδα) από κάποιο «μάτι» του ανθοφόρου (το αρχικό φυτό κάποια στιγμή θα μαραθεί, αλλά ένα πανομοιότυπο θα αυτονομηθεί και επιβιώσει)

          -Να αναπτύξει κέικι από την βάση.

          Το ποιο από τα παραπάνω θα συμβεί, εξαρτάται από το πόση φροντίδα και ενέργεια έχει το φυτό. Συνήθως τερματικός ανθοφόρος στις φαλαινόψις, παρατηρείται σε εμπορικότερα φυτά και ίσως οφείλεται σε γενετική προδιάθεση του εκάστοτε υβριδίου ή σε συνθήκες καλλιέργειας «βιομηχανικού τύπου».

  • Elisavet

    Καλη χρονια παρακαλω θα ήθελα τη βοήθεια σας… Εχω 4 phal τις εχω ηδη 2 χρονια πέρυσι το καλοκαίρι αποφάσισα να ασχοληθώ μαζι τους πιο σοβαρά!! Διάβασα αρκετά στο άρθρο σας για το πως να τη μεταφυτέψω και τα κατάφερα μια χαρά βγάζοντας όλες τις σαπιες ρίζες και κρατώντας μονο τις γερές και περίμενα να δω την εξέλιξη τους… Το φθινόπωρο ειδα τους πρώτους ανθοφορους και ενθουσιαστικα τα φύλλα καταπληκτικά καταπράσινα και γερά οσπου έπεσε μπροστά μου ενα προϊόν σίδηρος έλεγε για ολα τα ανθοφορίας φυτά και το πήρα με χαρά λέγοντας οτι ειναι ευκαιρία τωρα που ανθίζουν να τα βοηθήσω κι αλλο επισης να σας πω οτι τα πήρα απο έξω λόγω πολυ κυρού το βραδυ περίπου 5 βαθμούς και τις έβαλα μεσα να μη μου πάθουν κρυοπαγήματα… Έβαλα και τους κόκκους ροζ σιδήρου πανω πανω τις πότισα και περίμενα…. Το αποτέλεσμα μετα απο μια εβδομάδα;;; Καταστροφή!! Άρχισαν να κιτρινιζουν τα φύλλα ενα ενα να κόβονται απ τη ρίζα μόνα τουα

    • Χρόνια Πολλά. Στο κατάστημά μας μπορούσατε να βρείτε εξειδικευμένα λιπάσματα για ορχιδέες. Λιπάσματα που περιέχουν ουρία και λιπάσματα αργής αποδέσμευσης σε κόκους, δεν συστήνονται για ορχιδέες. Ειδικά για σίδηρο, οι ορχιδέες ως επίφυτα δεν το χρειάζονται παρά μόνο σε εξαιρετικά μικρές ποσότητες. Στην συγκεκριμένη περίπτωση δεν μπορείτε να κάνετε τίποτε παρά να περιμένετε για το εάν το φυτό σας θα ζήσει ή όχι.

  • Elisavet

    Και σιγά σιγά να βλέπω τις ρίζες που ειναι έξω να ζαρωνουν… Απελπιστικά έβλεπα τα φυτά μου να πεθαίνουν μερα με τη μερα… Βοηθήστε με τι να κανω;;; Σήμερα έβγαλα πάλι τις ρίζες τις καθάρισα απο το σίδηρο και τις ξανά τοποθέτησα μεσα σε γλάστρουλες οι ρίζες δείχνουν να πεθαίνουν εχω ελπίδες ;; Μπορω να κανω κατι;; Σας παρακαλω περιμένω απάντηση

    • Στο κατάστημά μας μπορούσατε να βρείτε εξειδικευμένα λιπάσματα για ορχιδέες. Λιπάσματα που περιέχουν ουρία και λιπάσματα αργής αποδέσμευσης σε κόκους, δεν συστήνονται για ορχιδέες. Ειδικά για σίδηρο, οι ορχιδέες ως επίφυτα δεν το χρειάζονται παρά μόνο σε εξαιρετικά μικρές ποσότητες. Στην συγκεκριμένη περίπτωση δεν μπορείτε να κάνετε τίποτε παρά να περιμένετε για το εάν το φυτό σας θα ζήσει ή όχι.

  • Sevastoudi Maria

    Βοηθήστε με και https://uploads.disquscdn.com/images/87942889b04b54bc23fe48847691b575c389f9eedb987c590c86c77ee86efcc4.jpg βοηθήστε με και εμένα με την ορχιδέα μου. Της έχω περίπου ενάμιση χρόνο. Είχε το κλαδί τις με τα ανθοι…Κάποια στιγμή το κλαδί αυτό ξεράθηκε και μου είπαν να το κόψω… Δεν ήξερα και το έκοψα σιριζα την βάση του φυτού και από τότε ενώ τα φύλλα της είναι πράσινα δεν έχει κλαδάκι!!